Auteurs: Juliette Mattijsen & Robert Dasovic, De Gezondheidszaak
Wij zijn de zorgzame samenleving. We staan voor “het goede leven” voor iedereen, ongeacht afkomst, gender, seksuele voorkeur of beperking. We erkennen dat we interafhankelijk zijn, met elkaar, met de natuur en haar gemeenschappelijke bronnen. Zorgzaamheid is een collectieve verantwoordelijkheid, die niet draait om individuele winst, maar om gemeenschappelijk welzijn. Gezondheid is niet alleen een persoonlijke kwestie, maar een weerspiegeling van de samenleving en de wereld waarin we leven. Wij pleiten voor een samenleving waarin zorgzaamheid en rechtvaardigheid centraal staan, zowel in ons beleid als in ons dagelijks leven.
1. Gezondheid als een fundamenteel mensenrecht
Gezondheid is een fundamenteel mensenrecht en mag niet afhankelijk zijn van inkomen, afkomst, gender, seksualiteit, beperking, of geografische locatie. Gezondheid moet losgekoppeld worden van marktmechanismen: toegang tot zorg en een gezonde leefomgeving zijn basisrechten.
De klimaatcrisis, vervuiling, en de vernietiging van ecosystemen maken mensen ziek. De vervuiling door fossiele brandstoffen, intensieve landbouw en chemische industrieën leidt tot ademhalingsziekten, kankers en ontstekingsziekten. Deze schade raakt vooral de meest onderdrukten. Armoede vergroot deze gezondheidsproblemen: slechte huisvesting, ondervoeding en gebrek aan toegang tot zorg brengen kwetsbare gemeenschappen in een vicieuze cirkel van ziekte en ongelijkheid.
2. Radicale zorgzaamheid: zorg en gemeenschap als kern van de samenleving
Zorgzaamheid is een gedeelde verantwoordelijkheid en moet vrij zijn van winstoogmerk. De kracht van zorgzaamheid ligt in liefde, collectieve steun en solidariteit. Zorgzaamheid stelt ons in staat om gemeenschappen te bouwen waarin iedereen zich gezien en gesteund voelt. Zorgzaamheid is niet alleen praktisch, maar biedt ook emotionele en sociale steun. We dragen zorg voor elkaar, en leunen op elkaar voor elkaars welzijn en mentale gezondheid.
De commons, toegang tot natuurwater, gezonde voeding en onderdak, moeten centraal staan in onze samenleving. Zij moeten beschermd worden tegen extractivisme en privatisering. Een maatschappij die deze bronnen beschermt en deelt, creëert een fundament voor gezondheid, welzijn en mentaal welbevinden voor iedereen.
3. Democratische participatie en rechtvaardigheid in besluitvorming
Gezondheidsbeleid moet worden gevormd door de mensen die het direct aangaat, vooral degenen die in de samenleving worden achtergesteld. Op dit moment ligt de macht niet bij de burgers. Daarom benadrukken wij het belang van burgerberaden. Dit bevordert democratische zeggenschap en maakt het mogelijk om gezamenlijk de samenleving en het gezondheidsbeleid vorm te geven.
Een burgerberaad is een representatieve afspiegeling van de samenleving, waarin ruimte is voor diverse stemmen, ervaringen en perspectieven. Iedereen heeft een gelijkwaardige positie en draagt bij aan een rechtvaardige besluitvorming. Samen geven wij de samenleving vorm.
4. Commerciële determinanten van gezondheid: verantwoordelijkheid van de private sector en belasten van rijken
Gezondheid wordt sterk beïnvloed door commerciële factoren die buiten het bereik van individuen liggen. Bedrijven in sectoren zoals de voedingsindustrie, farmacie, tabak, AI, social media industrie, bio-industrie, mode en fossiele brandstoffen, dragen bij aan de verergering van gezondheidsproblemen door producten te verkopen die in zichzelf of door hun productie schadelijk zijn voor de volksgezondheid. Denk bijvoorbeeld aan hun bijdragen aan obesitas, hart- en vaatziekten, luchtwegproblemen, verslaving of uitputting. De macht en financiële middelen van bedrijven en de allerrijksten stellen hen in staat om middels intensieve marketingstrategieën winst te maken, ten koste van de gezondheid van miljoenen mensen. Het is noodzakelijk dat de private sector en de allerrijksten verantwoordelijk gehouden worden voor de impact die zij hebben op de gezondheid van de bevolking. Bedrijven moeten transparant zijn over de samenstelling van hun producten, de gevolgen voor de gezondheid en de duurzaamheid van hun productieprocessen. Bovendien moet de overheid de kracht van de commerciële sector en de rijken reguleren om te voorkomen dat winstbejag boven het welzijn van mensen, dieren en de planeet wordt gesteld.
Het vermogen van miljardairs steeg afgelopen jaar met 2000 miljard dollar, terwijl bijna de helft van de wereldbevolking moet overleven van minder dan 6,85 dollar per dag. Deze miljardairs, vaak eigenaren van invloedrijke bedrijven, bezitten niet alleen een groot deel van het mondiale kapitaal, maar ook een enorme politieke en sociale macht. Hierdoor kunnen zij regelgeving beïnvloeden en belastingdruk ontwijken, terwijl de lasten op de schouders van de armste groepen terechtkomen.
Wij pleiten voor het afschaffen van reclame en andere marketingstrategieën en voor wetgeving die producten die schadelijk zijn voor het welzijn van mens, dier of planeet tegenhouden, en voor het belasten van de rijken. Het geld dat hiermee vrijkomt kan aan publieke goederen en de volksgezondheid worden besteed.
5. Goed onderwijs voor iedereen
Iedereen moet toegang hebben tot goed onderwijs dat mensen in staat stelt om weloverwogen keuzes te maken over hun gezondheid en welzijn. Gezondheidsvaardigheden moeten vanaf jonge leeftijd worden bevorderd, zodat mensen de impact van hun omgeving, zoals vervuiling en armoede, begrijpen. Onderwijs gaat verder dan alleen kennis over gezondheid, het moet ook politieke bewustwording en de kennis van structurele ongelijkheden inhouden. Hierbij dient aandacht te zijn voor onze koloniale geschiedenis en hoe zij bijdraagt aan ongelijkheid en onderdrukking vandaag de dag. Wij pleiten voor een onderwijssysteem waarin empathie, intersectionaliteit, zelfonderzoek, dialoog, mentaal welzijn, politieke determinanten, en onze relatie met de natuur integraal onderdeel zijn van het curriculum. Daarbij dient voldoende vrije ruimte te zijn om onderzoek te doen naar (on)gewenste toekomstscenario’s, met behulp van betrouwbare bronnen, én voor het het opzetten van vreedzame acties om gewenste toekomstscenario’s (eerder) te realiseren. Bovendien moet goed onderwijs toegankelijk en inclusief zijn voor iedereen, ongeacht inkomen of geografische locatie. Goede gezondheidseducatie bevordert collectieve verantwoordelijkheid en versterkt gemeenschappen.
6. Stop onderdrukking: racisme, gender, seksualiteit en validisme
Onderdrukking is een belangrijke component van fysieke, sociale en mentale gezondheidsongelijkheid. Racisme, validisme, genderdiscriminatie, heteronormativiteit, moslimhaat, antisemitisme en andere vormen van discriminatie en uitsluiting veroorzaken stress en ziekte. Structurele ongelijkheid leidt tot slechtere toegang tot zorg, slechtere leefomstandigheden en verhoogde gezondheidsrisico’s voor gemarginaliseerde groepen. Racisme draagt bijvoorbeeld bij aan hogere sterftecijfers en gezondheidsproblemen binnen niet-witte gemeenschappen. Validisme verhindert dat mensen met een beperking volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving en passende zorg kunnen ontvangen. Gender- en seksualiteitsdiscriminatie leidt tot onterecht verwaarloosde zorgbehoeften, vooral voor transpersonen en genderdiverse mensen. Wij pleiten voor de afschaffing van alle vormen van onderdrukking in de samenleving en voor een zorgsysteem dat inclusief, gelijkwaardig en voor iedereen toegankelijk is.
7. Delen van de commons en een zorgzame economie van overvloed
De basis van een gezonde samenleving is toegang tot de commons: gedeelde hulpbronnen zoals water, lucht, energie, huisvesting en voedsel. Deze bronnen moeten worden beschermd tegen kapitalisme, privatisering en extractivisme, omdat het gemeenschappelijk bezit van deze middelen bijdraagt aan ons collectief welzijn. We pleiten voor een zorgzame antikapitalistische economie waarin deze middelen niet worden uitgebuit voor winst, maar gedeeld en beheerd ten gunste van iedereen. Huisvesting, bijvoorbeeld, moet als basisrecht worden beschouwd, waarbij iedereen toegang heeft tot veilige en betaalbare woningen. Energie moet hernieuwbaar, schoon en voor iedereen beschikbaar zijn, zodat we een duurzame toekomst kunnen opbouwen. Daarnaast moeten mobiliteit, schoon water, schone lucht en gezond voedsel voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht de sociaaleconomische status van mensen. Door deze bronnen als collectief goed te behandelen, creëren we een economie van overvloed, waarin iedereen kan floreren.
8. Stop imperialisme, oorlog en het militair-industriële complex
Imperialisme en oorlogseconomie leiden tot onderdrukking oorlog, onteigening, etnische zuivering en genocide. Zij hebben verwoestende gevolgen voor de gezondheid van mensen en gemeenschappen. Gewapende conflicten veroorzaken niet alleen directe schade door geweld, maar dragen ook bij aan langdurige psychologische trauma’s en ecologische schade. Het militair-industriële complex maakt van oorlog een winstgevend bedrijf, ten koste van de gezondheid en het welzijn van miljoenen mensen die hier niet voor hebben gekozen. Wij pleiten voor het beëindigen van oorlogseconomieën en het ombuigen van deze middelen naar zorg, onderwijs en vrede. Het beëindigen van oorlog vereist ook het ontmantelen van de structuren die genocide, imperialisme kolonialisme en andere vormen van onderdrukking in stand houden. Wij streven naar een wereld waar conflicten vreedzaam worden opgelost en solidariteit en wederzijds respect centraal staan.
9. Stop uitbuiting
Uitbuiting is een directe aanval op de gezondheid van mensen en gemeenschappen. Lange werktijden, slechte arbeidsomstandigheden en lage lonen dragen bij aan stress, burn-out en chronische gezondheidsproblemen. We pleiten voor eerlijke en duurzame arbeidsomstandigheden, waarin werk wordt gerespecteerd en gewaardeerd. Iedereen moet toegang hebben tot een inkomen dat hen in staat stelt om te voorzien in huisvesting, gezonde voeding, rust en goede zorg. Daarnaast is vrije tijd een fundamenteel mensenrecht, essentieel voor welzijn en herstel. Wij eisen dat werk geen bron van uitputting is, maar een manier om betekenisvol bij te dragen aan de samenleving en een sociaal en gezond leven te leiden.
10. Toegankelijke en kwalitatieve zorg voor iedereen
Gezondheidszorg is een mensenrecht. Wij geloven in een zorgsysteem dat de waardigheid, rechten en gezondheid van ieder mens centraal stelt. Samen bouwen we aan een wereld waarin niemand wordt achtergelaten en zorg een gedeeld goed is dat ons allemaal ten goede komt.
Momenteel worden miljoenen mensen wereldwijd geconfronteerd met barrières die hen de toegang tot essentiële zorg ontzeggen. Financiële lasten, geografische ongelijkheid, discriminatie en winstgedreven zorgsystemen sluiten mensen uit en maken ons collectief ziek. Wij pleiten voor een zorgsysteem dat toegankelijk, inclusief en duurzaam is, waarin iedereen, ongeacht achtergrond, zonder drempels gebruik kan maken van de zorg die zij nodig hebben.
Mentale gezondheid moet worden erkend als een onderdeel van algehele gezondheid. Psychologische zorg en preventieprogramma’s moeten toegankelijk worden gemaakt voor iedereen, met bijzondere aandacht voor gemeenschappen die te maken hebben met stress door structurele onderdrukking. Stigma rondom mentale gezondheidsproblemen moet worden verminderd, zodat mensen zonder schaamte of angst openlijk hulp kunnen zoeken. Een collectieve aanpak moet worden bevorderd, met gemeenschapsgerichte zorgmodellen, solidariteit en wederzijdse steun. We pleiten bovendien voor een zorgsysteem waarin iedereen toegang heeft tot kwaliteitszorg. Zorg moet weer een publiek goed worden, zodat gezondheid niet afhankelijk is van iemands financiële situatie, maar een recht is voor iedereen. Het zorgsysteem moet ethisch, transparant en gericht zijn op het welzijn van mensen en de planeet.